Wielką osobliwością przyrodniczą Siedlisk jest występowanie bardzo licznych i nierzadko okazałych fragmentów drzew skamieniałych. Już przed pięcioma wiekami Jan Długosz w swoich słynnych "Rocznikach", w rozdziale o rzeczach osobliwych w Polsce zapisał: "...w lasach, na polach i borach miasteczka Potylicz i wsi Hrebenne i Prusie, sosnowe drzewa mają taką naturę i tę właściwość, że jeżeli ich część, choćby gałąź lub inny kawał, odcięta zostanie lub odłamana, lub jeżeli nawet całe drzewo zostanie ścięte, przemienia się i przekształca po kilku latach w krzemień." Długosz mylił się, co do czasu powstawania skamieniałości, ale miał całkowitą rację uznając je za wielką osobliwość naszej ziemi. Mimo iż skamieniałości te są niezwykle interesujące pod względem paleobotanicznym i geologicznym nie doczekały się szczegółowego, kom­pleksowego opracowania. Najnowsze stanowisko dotyczące zaklasyfikowania badanego drewna podaje Marzena Kłusek. W swojej pracy popartej badaniami materiału udowadnia przynależność badanego drewna do gatunku Toxodioxylon toxodii Gothan, ponieważ wyniki analiz pozwoliły stwierdzić, że wszystkie próby posiadają jednakowy typ struktury. Dalej wyjaśnia warunki procesu powstawania tych skamieniałości „...trzeciorzędowe drzewa porastając brzegi rzek i tereny zalewowe nie wymagały dalekiego transportu do miejsc, w których mógł zachodzić proces ich fosylizacji, zaś środowisko bagienne ze względu na wysoką zawartość materii organicznej, opóźniało procesy rozkładu biologicznego. Dodatkowym czynnikiem sprzyjającym zachowaniu drzew iglastych w stanie kopalnym jest zawarta w ich drewnie, konserwująca żywica. Pozwala ona na odpowiednio długie pozostawanie szczątków w środowisku mineralizacji. Powalone pnie były transportowane do miejsc akumulacji i następnie przysypywane przez sedymentujące osady. Zapewniało to ograniczenie dostępności tlenu, a co za tym idzie zahamowanie procesów biologicznego rozkładu drewna Drzewa iglaste są bardziej predysponowane do zachowania w stanie fosylnym również dzięki temu, że ich lignina, w przeciwieństwie do ligniny drzew liściastych, rozkłada się na nierozpuszczalne w wodzie produkty, a struktura tkankowa na skutek małych rozmiarów cewek jest mniej narażona na wnikanie mszczących mikroorganizmów”. Kopalne drewna charakteryzują się mineralizacją krzemionkową w różnych jej odmianach, uwarunkowanych uzupełniającym udziałem innych minerałów. Odznaczają się one bardzo zróżnicowaną barwą - od białawożółtawej, przez piaskowobeżową (najczęściej), czerwonawą (sporadycznie), szarą, szarobrunatną, do prawie czarnej. W czasie kamienienia drzew krzemionka (SiO2) uwalniana z przesiąkniętych wodą piasków, mułów, popiołów wulkanicznych i innych utworów, przenikała do struktur tkankowych drewna, przepajając je, a w skrajnych przypadkach w wysokim stopniu zastępując w nich materię organiczną. „Uzyskane wyniki badań mineralogiczno-petrograficznych skrzemieniałych pni drzewnych pochodzących z Siedlisk wskazują, że produktami ich mineralizacji są minerały z grupy SiO2 (chalcedon, kwarc) oraz alofany. Nieznaczną domieszkę stanowi w nich również substancja organiczna. Stopień wykrystalizowania zawartego w nich SiO2 jest różny, co pozwala wyróżnić wśród nich kilka typów: krypto- i mikrokrystaliczny, średniokrystaliczny i średniokrystaliczny z żyłkami kwarcu.” (Heflik 1996). Obecność alofanów wskazuje, że dostarczenie odpowiedniej ilości krzemionki dla procesu sylifikacji drzew było wynikiem laterytyzacji, przebiegającej w warunkach klimatu ciepłego i wilgotnego (Heflik 1996). Skamieniałe pnie rzadko znajdowane są na pierwotnym swoim złożu. Najczęściej spotyka się drobne kawałki drewna rozrzucone w powierzchniowych osadach czwartorzędowych, co jest skutkiem zniszczenia macierzystego dla nich poziomu trzeciorzędu. Znajdywane okazy pochodzą z utworów czwartorzędowych. Drewno wypłukane z osadów mioceńskich było poddane niszczącym wpływom wietrzenia i erozji. Procesy te przyczyniały się do jego przemieszczania oraz fragmentacji. Niektóre z okazów posiadają na powierzchni szlif eoliczny lub naskorupienia o charakterze polewy pustynnej, wskazujące na okresowe oddziaływanie klimatu suchego na skamieniałości. Ich formowanie odbywało się zapewne pod koniec miocenu. Stopień zachowania struktury drewna różni się zarówno w obrębie poszczególnych prób, jak i pojedynczych pni. W drewnie często występują strefy zniekształcone i sprasowane, powstałe wskutek oddziaływania ciężaru nadkładu w czasie trwania procesu fosylizacji. Poza tym nierzadko obecne są szczeliny i spękania, wypełnione żyłami grubokrystalicznego kwarcu, których geneza wiąże się z kolejnymi etapami mineralizacji. W pniach widoczny jest różny stopień wykrystalizowania substancji krzemionkowej. Struktura komórkowa najlepiej zachowała się w okazach wysyconych mikrokrystalicznym kwarcem, o właściwościach optycznych charakterystycznych dla chalcedonu (Heflik 1996).

 

   Powyższy tekst powstał na podstawie naukowych opracowań związanych z tematyką drzew skamieniałych. Autorzy strony ze względów technicznych zamieścili połączoną, usystematyzowaną wiedzę na temat skamieniałości i ich pochodzenia. Jednocześnie wszelkie merytoryczne ustalenia są zasługą badaczy:

  • Bolesław Brzyski, "W sprawie skamieniałych drzew na Roztoczu".

  • Wiesław Heflik, "Badania skamieniałych pni drzewnych z Roztocza".

  • Marzena Kłusek, "Mioceńskie drewno z Roztocza (Polska południowo-wschodnia)".